Pergola na balkonie to zupełnie inne wyzwanie niż w ogrodzie – nie masz gruntu pod nogami, a wiatr na kondygnacji potrafi działać jak dźwignia. Konstrukcja musi przenosić nie tylko własny ciężar, ale też siły ssania, parcia i moment wywracający, które przy nieprzemyślanym montażu mogą wyrwać kotwy z płyty lub uszkodzić hydroizolację balkonu. Ten artykuł przeprowadzi Cię przez cały proces – od wyboru materiałów i projektowania po montaż i kwestie prawne – tak żebyś wiedział, co możesz zrobić sam, a kiedy potrzebna jest konsultacja z konstruktorem.

Najważniejsze informacje z tego artykułu:

• Pergola balkonowa to konstrukcja wymagająca innego podejścia niż pergola ogrodowa, przede wszystkim ze względu na obciążenia wiatrem.
• Do samodzielnego wykonania nadaje się wyłącznie lekka, demontowalna pergola bez szczelnego dachu i bez mocowania do balustrady.
• Trwałe wiercenie w płycie balkonowej niszczy hydroizolację, co po kilku sezonach może powodować przecieki do sąsiada niżej.
• Pergola trwale mocowana do elewacji lub balustrady w budynku wielorodzinnym wymaga zgody wspólnoty lub spółdzielni.
• Na wietrznych balkonach każdy słupek pergoli wolnostojącej potrzebuje 40–80 kg balastu, żeby nie dać się wywrócić przez wichurę.

Jak zrobić pergolę na balkon krok po kroku?

Zanim cokolwiek zamówisz, musisz przejść przez etap przygotowania. To on decyduje o tym, czy pergola balkonowa przetrwa pierwszą wichurę, czy wyruszy w podróż z balkonu na ulicę.

Krok 1 – Inwentaryzacja balkonu

Zmierz balkon dokładnie:

• Szerokość, głębokość i wysokość do sufitu (jeśli balkon jest częściowo zadaszony przez kondygnację wyżej).
• Rodzaj i stan balustrady – czy jest stalowa, szklana, murowana, czy drewniana.
• Stan płyty balkonowej – czy widać spękania, odspojenia, ślady przecieków lub wcześniejszych napraw.
• Kierunek ekspozycji na wiatr i nasłonecznienie – balkon od południa to inne wyzwanie niż balkon od północy czy narożny.
• Rodzaj ściany, do której ewentualnie chcesz przymocować konstrukcję – żelbet, cegła, pustak, bloczek silikatowy, beton komórkowy lub ściana ocieplona styropianem.

Krok 2 – Zdecyduj o koncepcji

Na balkonie bezpieczna jest lekka, demontowalna rama bez szczelnego dachu. To punkt wyjścia, od którego zależą wszystkie dalsze decyzje.

Masz dwie główne ścieżki:

• Pergola wolnostojąca na podstawach obciążnikowych – słupki stoją na ciężkich donicach-fundamentach wypełnionych betonem lub piaskiem; nie wiercisz w płycie, nie ingerujesz w elewację; na wietrznym balkonie każda podstawa musi ważyć 40–80 kg.
• Pergola przyścienna – jeden rząd słupków przy barierce, belka górna przymocowana do ściany; wymaga kotew do ściany i często zgody wspólnoty; daje więcej stabilności, ale wymaga konsultacji z konstruktorem przy stałym dachu.

Na balkonach do 4 m² pergola wolnostojąca może pochłonąć zbyt dużo użytkowej przestrzeni. W takich przypadkach warto rozważyć markizę lub pergolę przyścienną z jednym rzędem słupków.

Krok 3 – Przygotuj szkic

Narysuj balkon z góry i zaznacz:

• Miejsca ustawienia słupków lub punkty kotwienia.
• Rozmieszczenie belek górnych – powinny tworzyć zamkniętą ramę.
• Sposób usztywnień narożników – zastrzały lub sztywne węzły (bez nich rama pod wiatrem składa się w równoległobok).
• Planowaną powierzchnię pokrycia.
• Kierunek odpływu wody i miejsce rynny.

Na szkicu zaznacz też masę poszczególnych elementów – będzie Ci potrzebna do oceny, czy balkon to uniesie, i do doboru balastu lub kotew.

Krok 4 – Uzyskaj zgody

Zanim kupisz materiały, sprawdź formalności – szczegółowo opisuję je w osobnej sekcji poniżej. W skrócie: w budynku wielorodzinnym trwałe mocowanie do elewacji lub balustrady wymaga pisemnej zgody wspólnoty lub spółdzielni. Jeśli planujesz konstrukcję ze szczelnym dachem, skontaktuj się z konstruktorem i organem administracji architektoniczno-budowlanej.

Krok 5 – Przygotuj materiały i narzędzia

Do typowej lekkiej pergoli balkonowej potrzebne są:

Materiały:

• Profile aluminiowe lub drewno konstrukcyjne (klasa wytrzymałości C24 minimum).
• Metalowe stopy słupów z regulacją poziomu.
• Śruby ze stali nierdzewnej A2 lub A4 – nigdy ocynkowane w styku z aluminium, bo powodują korozję galwaniczną.
• Łączniki narożne, blachy czołowe.
• Tkanina HDPE, lamele lub inne pokrycie do demontażu sezonowego.
• Balast do podstaw (beton lub piasek) – jeśli budujesz wersję wolnostojącą.

Narzędzia:

• Poziomnica.
• Wiertarka (jeśli kotwisz do ściany).
• Klucz dynamometryczny – do kontroli momentu dokręcenia śrub.
• Kątownik, taśma miernicza.
• Klucz udarowy lub zestaw kluczy płaskich.

Krok 6 – Montaż

1. Ustaw stopy słupów w narożach lub zgodnie ze szkicem. Sprawdź poziom każdej stopy przed dokręceniem.
2. Ustaw słupki. Sprawdź pion w dwóch prostopadłych kierunkach.
3. Połącz belki górne – zacznij od dłuższych boków, potem krótsze.
4. Zamontuj usztywnienia narożne – zastrzały lub kątowniki. Bez nich rama nie jest sztywna.
5. Sprawdź piony i poziomy całej ramy.
6. Dokręć wszystkie śruby z kontrolą momentu.
7. Zamontuj pokrycie – tkaninę, lamele lub inne.
8. Sprawdź drożność odwodnienia i szczelność przejść przez elewację (jeśli dotyczy).

Wskazówka: Nigdy nie obciążaj gotowej ramy roślinami, roletami ani panelami bocznymi, jeśli nie uwzględniłeś ich masy przy projektowaniu. Obciążenie od pnączy potrafi z czasem przekroczyć 30–40 kg, a rolety boczne radykalnie zwiększają efekt żagla przy wietrze.

Krok 7 – Odbiór i przegląd po pierwszym sezonie

Po zamontowaniu sprawdź:

• Czy śruby nie obluzowały się po kilku tygodniach.
• Czy w narożnikach nie pojawiły się szczeliny lub pęknięcia.
• Czy woda spływa zgodnie z założonym spadkiem i nie zbiera się na tkaninie.
• Czy podstawy nie przesunęły się od obciążeń wiatrem.

Jakie materiały wybrać na pergolę balkonową?

Wybór materiału zależy od trzech rzeczy: masy, odporności na warunki zewnętrzne i sposobu zabezpieczenia. Każdy z trzech głównych materiałów ma swoje ograniczenia, o których mało kto mówi wprost.

Aluminium

Aluminium to materiał dla małych balkonów z ograniczoną nośnością – jest lekkie, nie rdzewieje i nie wymaga regularnej impregnacji. Problem w tym, że cienkościenne profile aluminiowe mogą mieć niedostateczną sztywność. Duża średnica profilu nie oznacza dużej nośności – liczy się grubość ścianki, geometria przekroju i sposób podparcia.

Aluminium anodowane nagrzewa się na słońcu do 60–70°C, co przy ciemnych profilach dosłownie parzy w dłonie. Wybieraj jasne, matowe malowanie proszkowe zamiast ciemnych, efektownych kolorów. Do łączenia elementów aluminiowych używaj wyłącznie śrub ze stali nierdzewnej A2 lub A4 z przekładkami z tworzywa – śruby ocynkowane wywołują korozję galwaniczną już po pierwszym sezonie.

Drewno

Drewno na balkonie od południa pęka i czernieje szybciej niż w ogrodzie, bo brakuje cienia i cyrkulacji powietrza. Tania sosna impregnowana ciśnieniowo może wyglądać nieźle przez rok, a potem zacząć się rozwarstwiać. Lepiej sprawdza się modrzew syberyjski lub drewno modyfikowane termicznie (thermowood) – oba mają naturalnie niższe nasiąkanie wodą i wyższą stabilność wymiarową.

Drewno na pergolę balkonową powinno mieć potwierdzoną klasę wytrzymałości (minimum C24) i nie może mieć dużych sęków ani pęknięć w miejscach połączeń. Dla konstrukcji zewnętrznej, wystawionej na deszcz, mamy do czynienia z klasą użytkowania 3. Słup nigdy nie może stać bezpośrednio na posadzce – metalowa stopa z odstępem od powierzchni to minimum.

Wszystkie nacięcia i czoła belek zabezpiecz preparatem do drewna przed montażem, nie po. Kiedy drewno jest już skręcone i złożone, do czoła belki nie ma się jak dostać.

Wskazówka: Jeśli masz balkon od południa z intensywnym nasłonecznieniem, unikaj taniego drewna iglastego – po jednym sezonie bez cienia wygląda jak po kilku latach. Modrzew lub thermowood kosztuje więcej, ale nie wymaga malowania co sezon i nie pęka tak agresywnie pod wpływem UV.

Więcej o tym, jakie drewno wybrać na pergolę, piszę w osobnym artykule.

Stal

Stal daje większą sztywność przy mniejszych przekrojach, ale wymaga solidnej ochrony antykorozyjnej. Na zewnątrz stosuj ocynk ogniowy lub lakier epoksydowy na podkładzie cynkowym. W miejscach szczególnie narażonych na wilgoć – stal nierdzewną. Pamiętaj też o izolacji galwanicznej między stalą a aluminium, jeśli łączysz oba materiały. Szczegółowe porównanie tych dwóch materiałów znajdziesz w artykule o tym, czy pergola stalowa czy aluminiowa sprawdzi się lepiej w danej sytuacji.

Jak zamocować pergolę na balkonie bez uszkodzenia hydroizolacji?

To pytanie, które większość ludzi zadaje za późno – już po tym, jak zaczęły się przecieki do sąsiada z dołu.

Wiercenie w płycie balkonowej bez wcześniejszego sprawdzenia jej budowy to poważny błąd. Warstwa hydroizolacji i spadek – ułożone pod gresolem – mogą znajdować się już kilka centymetrów od wierzchu posadzki. Wiertło trafiające w tę warstwę niszczy ją na zawsze, a woda zaczyna wnikać w płytę. Po 2–3 sezonach efekt jest widoczny jako plamy i przecieki na suficie sąsiada piętro niżej.

Opcja 1 – Podstawy obciążnikowe (bez wiercenia)

Wolnostojąca konstrukcja na ciężkich podstawach to rozwiązanie, które nie narusza płyty, hydroizolacji ani elewacji. Podstawy to betonowe lub metalowe skrzynie wypełnione piaskiem lub betonem.

Pamiętaj jednak o realnych ciężarach: na wietrznym balkonie potrzeba 40–80 kg balastu na jeden słupek, żeby zapobiec obrotowi całej ramy pod wpływem ssania wiatru. Parcie wiatru na zadaszenie 3 m² może wynieść 150–200 kg podczas wichury – taka siła bez trudu wywraca lekką, niezabezpieczoną konstrukcję.

Opcja 2 – Kotwienie do ściany

Jeśli masz dostęp do ściany nośnej, kotwienie belki górnej do ściany jest często bezpieczniejszą opcją niż obciążanie płyty. Jednak rodzaj ściany ma zasadnicze znaczenie:

• Żelbet – kotwy rozporowe lub chemiczne w zweryfikowanym podłożu.
• Pełna cegła – kotwy rozporowe lub chemiczne, dobra nośność.
• Pustak ceramiczny lub bloczek – kotwy muszą trafiać w żebra, nie w pustki.
• Beton komórkowy – niska wytrzymałość, wymagane kotwy przeznaczone do tego podłoża.
• Ściana ocieplona styropianem – konieczne łączniki dystansowe przenoszące obciążenie do muru nośnego; standardowy długi kołek przez styropian nie zapewnia bezpiecznego podparcia.

Przy ociepleniu trzeba też zachować ciągłość izolacji i uszczelnić przejście łącznika, żeby nie powstał mostek termiczny ani droga przecieku.

Najczęstsze błędy przy kotwach do ściany:

• Kotwienie tylko w warstwie ocieplenia bez dotarcia do muru.
• Kilka krótkich wkrętów zamiast obliczeniowego połączenia.
• Brak podkładek pod łbami śrub.
• Pominięcie czyszczenia otworów przy kotwach chemicznych – żywica nie przylega do zakurzonego otworu i kotwa wyrywa się przy pierwszym obciążeniu.
• Wiercenie zbyt blisko krawędzi płyty.

Czy budowa pergoli na balkonie wymaga zgody spółdzielni lub pozwolenia?

Tak – i to szybciej, niż większość ludzi się spodziewa. Balkon może być Twoją własnością prywatną, ale elementy takie jak balustrada, płyta balkonowa i elewacja często są częścią nieruchomości wspólnej. Trwałe kotwienie do tych elementów wymaga pisemnej zgody wspólnoty lub spółdzielni – nawet jeśli konstrukcja stoi formalnie na Twoim balkonie, ale zmienia wygląd fasady.

Sama zgoda wspólnoty nie zastępuje formalności budowlanych. GUNB wskazuje, że część robót wymaga pozwolenia, część zgłoszenia, a część nie wymaga żadnej procedury. W przypadku pergoli ze szczelnym dachem sprawa się komplikuje – pełne zadaszenie balkonu może być traktowane przy niektórych interpretacjach jako zabudowa balkonu, co wymaga zgłoszenia lub pozwolenia.

Zanim zaczniesz budować:

1. Pobierz od zarządcy regulamin dotyczący balkonów, elewacji i konstrukcji zewnętrznych.
2. Sprawdź, czy Twój budynek jest wpisany do rejestru zabytków lub leży w strefie ochrony konserwatorskiej – jeśli tak, dochodzą uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
3. Jeśli planujesz kotwienie trwałe lub stałe zadaszenie, złóż do organu administracji architektoniczno-budowlanej zapytanie o wymagany tryb, dołączając opis, szkic i sposób mocowania.

Warto też pamiętać o kwestii ubezpieczeniowej: jeśli zerwana pergola uszkodzi auto lub okno sąsiada, a montaż był samowolny i bez wymaganej zgody, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania.

Jakie zadaszenie zastosować na pergolę balkonową?

Wybór pokrycia determinuje, ile waży konstrukcja, jak zachowuje się pod wiatrem i czy wymaga konsultacji z konstruktorem.

Tkanina HDPE (żaglowy materiał zacieniający) to rozwiązanie warte uwagi – przepuszcza deszcz, ale filtruje 90–95% promieniowania UV i obniża temperaturę pod spodem o 8–12°C. Na upalne lato sprawdza się lepiej niż lita płyta poliwęglanu, która zamienia balkon w cieplarnię. Trzeba ją napiąć z kątem nachylenia minimum 5–7°, bo płasko rozłożona zbiera wodę; przy 20–30 litrach deszczówki na metr kwadratowy tkanina pęka pod ciężarem.

Poliwęglan komorowy wymaga luzów montażowych uwzględniających rozszerzalność cieplną – płyta o długości 3 m wydłuża się o około 2 mm na każde 10°C zmiany temperatury. Montaż bez profili dylatacyjnych kończy się pęknięciami już po pierwszym zimno-ciepłym cyklu. Każde stałe zadaszenie musi mieć spadek minimum 5–7% i kontrolowany odpływ wody – woda nie może spłynąć na elewację ani zalać balkonu sąsiada.

Lamele to kompromis między otwartą pergolą a szczelnym dachem. Możesz je przymknąć przy deszczu i otworzyć przy wietrze. Warto wiedzieć jednak, że pergola żaluzjowa z ruchomymi lamelami – tzw. bioclimatic – waży 30–50 kg/m² i wymaga sztywnego mocowania, którego lekka płyta balkonowa może nie unieść. To rozwiązanie nierzadko bywa przewymiarowane na małe balkony.

Więcej o tym, jak zadaszić pergolę, znajdziesz w osobnym poradniku.

Rośliny pnące na pergoli balkonowej

Wisteria i winobluszcz wyglądają pięknie, ale rozsadzają spoiny i wchodzą pod elewację korzeniami. Na balkonie bezpieczniejsze są rośliny jednoroczne (groszek, ipomea) lub clematis uprawiana w donicy – dają efekt zieleni, a na zimę znikają bez szkód dla konstrukcji i tynku.

Jak rozplanować wymiary pergoli pod balkon?

Pergola powinna mieścić się w obrysie balkonu – elementy wystające poza krawędź to nie tylko problem formalny, ale też zagrożenie dla przechodniów i sąsiadów.

Dla balkonu o szerokości 3 m typowe rozmieszczenie to cztery słupki przy narożach, z belkami górnymi tworzącymi zamkniętą ramę. Ale – i to ważne – konkretne przekroje profili, rozstawy i rozmiar kotew nie mogą być skopiowane z innego projektu bez obliczeń. Balkon na 5. piętrze narożnego bloku ma zupełnie inną strefę wiatrową niż balkon między dwoma innymi budynkami na parterze.

Przy planowaniu sprawdź też, ile miejsca zostaje do użytkowania. Na balkonie 2×4 m cztery słupki przy narożach zostawiają pełną przestrzeń – tu pergola wolnostojąca ma sens. Na balkonie 1,5×3 m słupki przy barierce od frontu plus belka przy ścianie to lepszy układ, bo nie blokuje przejścia.

Wskazówka: Zanim zamówisz materiały, wyjdź na balkon z taśmą mierniczą i zaznacz kredą lub taśmą malarską miejsca słupków. Postój z kawą przez kilka minut – zorientujesz się, czy planowany układ nie blokuje widoku, przejścia ani dostępu do drzwi balkonowych.

Jak chronić pergolę balkonową przed warunkami atmosferycznymi?

Sposób zabezpieczenia zależy od materiału, ale zasada jest jedna: zabezpieczasz zawsze przed montażem, nie po. Po złożeniu ramy do czoła belek, wewnętrznych przekrojów i wierceń nie ma jak dotrzeć.

Drewno – impregnuj wszystkie elementy przed montażem preparatem odpowiednim do klasy użytkowania 3. Czoła belek i miejsca nacięć nasącz dodatkowo, bo tam woda wchodzi najchętniej. Po zamontowaniu maluj lub lakieruj co 2–3 lata w zależności od ekspozycji i rodzaju drewna.

Aluminium – samo w sobie jest odporne, ale połączenia wymagają uwagi. Sprawdzaj stan uszczelek i narożników raz w roku. Czyść profile z kurzu i liści, bo zalegająca wilgoć przy uszczelkach przyspiesza korozję szczelin.

Stal – ocynk lub lakier epoksydowy chronią dobrze, dopóki powłoka jest nienaruszona. Każde zarysowanie czy uszkodzenie mechaniczne wymaga natychmiastowego zabezpieczenia. Raz w roku przejdź wzrokiem po wszystkich spawach i śrubach.

Tkaniny i rolety – zdejmuj na zimę albo przynajmniej wyroluj i dopnij. Tkanina pod śniegiem pracuje jak worek – gromadzi ciężar i rozrywa się lub zrywa mocowania. Przy prognozowanej wichurze zdejmij pokrycie niezależnie od pory roku – zamknięta roleta zwiększa powierzchnię naporu i może wyrwać całą konstrukję.

Ile kosztuje pergola na balkon?

Przy samodzielnym wykonaniu koszt zależy przede wszystkim od materiału i rozwiązania mocowania.

Do powyższych kwot doliczy się koszt balastu (100–200 zł za słupek) lub kotew i akcesoriów montażowych (200–600 zł), a przy kotwach chemicznych – wiercenia i uszczelnienia. Jeśli potrzebujesz konsultacji konstruktora, typowy koszt opinii technicznej dla lekkiej pergoli balkonowej to 500–1500 zł – w wielu przypadkach dobrze wydane pieniądze.

Ze swojego doświadczenia powiem wprost: najtańsze profile aluminiowe z marketów budowlanych lub e-commerce często mają ścianki cieńsze niż 1,5 mm, co przy balkonie na wysokich kondygnacjach jest zbyt mało. Kilkaset złotych oszczędności na materiale może skończyć się koniecznością wymiany całej ramy po dwóch sezonach albo – w gorszym scenariuszu – wypadkiem.

Montaż zlecony fachowcowi to dodatkowe 500–2000 zł robocizny przy prostej konstrukcji. Przy pergoli ze stałym dachem i kotwami w ścianie stawki rosną, bo robota jest poważniejsza i wymaga odpowiednich narzędzi oraz doświadczenia. Szczegółowy proces montażu pergoli ogrodowej opisałem w osobnym poradniku – wiele z tych zasad dotyczy też montażu pergoli na balkonie.

Eksploatacja i przeglądy – co sprawdzać przed zimą?

Raz w roku, przed sezonem jesienno-zimowym, przejrzyj całą konstrukcję. Mam za sobą kilkanaście modernizacji pergol, które właściciele zaniedbali przez dwa, trzy sezony – zazwyczaj kończy się wymianą połowy łączników albo reprofilowaniem płyty balkonowej. Regularna kontrola zajmuje godzinę i kosztuje zero złotych.

Sprawdź:

• Luzowanie śrub i nakrętek – dokręć klucz dynamometryczny do zalecanego momentu.
• Pęknięcia drewna przy otworach montażowych – tam zaczyna się gnicie.
• Korozję łączników, zwłaszcza przy stykach różnych metali.
• Ugięcia i skręcenie ramy widoczne gołym okiem.
• Stan kotew – pęknięcia betonu wokół osadzeń to sygnał alarmowy.
• Przecieki przy przejściach przez elewację.
• Drożność rynny i odpływów – zapchane liśćmi są bezużyteczne, a lód może rozsadzić rynnę.
• Stan tkanin – przebarwienia i sztywność to sygnał starzenia się materiału.

Przed prognozowaną wichurą zdejmij tkaninę i rolety niezależnie od pory roku. Pełna zamknięta roleta w czasie wiatru to żagiel, a nie ochrona.

Podsumowanie

Zrobienie pergoli na balkon samodzielnie jest możliwe, ale tylko w określonych granicach. Do samodzielnej realizacji nadaje się wyłącznie lekka, demontowalna konstrukcja na podstawach obciążnikowych, bez szczelnego dachu i bez trwałego kotwienia do balustrady czy płyty balkonowej. Każda pergola ze stałym zadaszeniem, mocowaniem do elewacji lub na wysokich kondygnacjach wymaga konsultacji z konstruktorem i uzyskania niezbędnych zgód. Balkon to nie ogród – wiatr, hydroizolacja i przepisy w budynku wielorodzinnym zmieniają wszystkie zasady.

FAQ

Q: Czy pergola na balkon musi być demontowana na zimę?

A: Nie każda, ale tkaniny i rolety powinny być zdejmowane lub zwite. Pokrycia stałe (poliwęglan) zostają, jeśli konstrukcja jest obliczona na obciążenie śniegiem. Tkaninę zawsze zdejmuj przed sezonem zimowym.

Q: Jak zamontować pergolę na balkonie bez zgody wspólnoty?

A: Jedynym wariantem, który nie wymaga zgody, jest pergola wolnostojąca na podstawach obciążnikowych, bez trwałego kotwienia do elewacji, balustrady ani płyty, nieprzekraczająca obrysu balkonu i niezmieniająca wyglądu fasady.

Q: Czy pnącza na pergoli balkonowej uszkadzają budynek?

A: Wieloletnie pnącza drewniejące, jak wisteria czy winobluszcz, mogą rozsadzać spoiny i wnikać pod elewację. Bezpieczniejsze są rośliny jednoroczne lub clematis w donicy.

Q: Ile waży typowa aluminiowa pergola balkonowa?

A: Lekka rama aluminiowa na balkon o wymiarach 3×2 m waży zazwyczaj 15–30 kg. Pergola bioclimatic z lamelami to 30–50 kg/m², czyli 180–300 kg dla tej samej powierzchni.

Q: Czy pergola balkonowa wymaga odgromnika?

A: Metalowa pergola na balkon wyższych kondygnacji może stanowić punkt narażony na wyładowania. W praktyce lekka rama aluminiowa bez stałego połączenia z instalacją elektryczną nie wymaga osobnego odgromnika, ale warto skonsultować to z elektrycznym lub konstruktorem przy dużych konstrukcjach metalowych.