Perlit to materiał, który zna każdy ogrodnik i wielu budowlańców, ale niewielu wie, czym naprawdę jest i jak działa. Kryje się za nim fascynująca geologia i zaskakująca chemia – zwykła skała wulkaniczna, która po podgrzaniu zamienia się w lekki, porowaty granulat o zupełnie nowych właściwościach. Ten artykuł wyjaśnia, co to jest perlit, jak powstaje, do czego się go stosuje i czego nie warto po nim oczekiwać.

Najważniejsze informacje z tego artykułu:

• Perlit to uwodnione, amorficzne szkło wulkaniczne, które po podgrzaniu do 850–900°C ekspanduje i zwiększa objętość nawet 20-krotnie.
• Perlit ekspandowany ma gęstość zaledwie 30–150 kg/m³, dzięki czemu należy do najlżejszych materiałów mineralnych stosowanych w budownictwie i ogrodnictwie.
• W podłożach ogrodniczych perlit pełni funkcję fizyczną – poprawia napowietrzenie i drenaż, ale nie dostarcza roślinom żadnych składników pokarmowych.
• W budownictwie perlit stosuje się jako lekkie kruszywo, składnik tynków termoizolacyjnych i materiał do izolacji zbiorników kriogenicznych.
• Perlit jest bezpieczny przy odpowiednich środkach ostrożności, ale jego pył może podrażniać drogi oddechowe, dlatego przed pracą warto go zwilżyć.

Czym jest perlit?

Perlit to naturalne, amorficzne szkło wulkaniczne – uwodniona odmiana szkliwa ryolitowego, genetycznie spokrewniona z obsydianem. Brzmi skomplikowanie, ale mechanizm jest prosty: pewne lawy wulkaniczne, stygnąc zbyt szybko, nie zdążają wykrystalizować się w minerały i zastygają jako szkło. Gdy to szkło z czasem wchłonie wodę z otoczenia, powstaje właśnie perlit.

Tym, co odróżnia perlit od innych skał, jest zawartość wody strukturalnej wynosząca 2–5% masy. Ta woda nie jest zewnętrzna – jest związana wewnątrz szklistej struktury materiału. Właśnie ona decyduje o tym, że po podgrzaniu perlit zachowuje się wyjątkowo: woda zamienia się w parę, a zmiękczone szkło pęcznieje jak popcorn, tworząc lekki, biały granulat z tysiącami maleńkich porów.

Surowy perlit nie nadaje się do żadnego z popularnych zastosowań. To ciężka, brunatnoszara lub szarawa skała o gęstości nasypowej około 1100 kg/m³. Wartość użytkową uzyskuje dopiero po ekspandacji, czyli gwałtownym podgrzaniu do temperatury około 850–900°C. Efektem jest perlit ekspandowany – biały lub jasnoszary materiał o gęstości zaledwie 30–150 kg/m³, jeden z najlżejszych materiałów mineralnych stosowanych w budownictwie i ogrodnictwie.

Warto wiedzieć, że perlit nie jest minerałem w ścisłym sensie – minerały mają uporządkowaną, krystaliczną strukturę wewnętrzną. Perlit to szkło, czyli ciało stałe bez dalekozasięgowego porządku krystalicznego, dlatego nie można go opisać prostym wzorem chemicznym jak kwarcu czy skalenia. Jego skład zmienia się zależnie od złoża.

Jak powstaje perlit i z czego się składa?

Perlit tworzy się w obrębie kwaśnych, bogatych w krzemionkę law wulkanicznych – przede wszystkim ryolitowych i dacytowych. Gdy lawa ta stygnie gwałtownie, nie ma czasu na krystalizację i zastyga jako szkło wulkaniczne. Sam w sobie ten materiał to jeszcze nie perlit. Żeby powstał perlit, szkło musi wchłonąć wodę.

Hydratacja szkła wulkanicznego może zachodzić zarówno podczas powolnego chłodzenia złoża, jak i już po jego ochłodzeniu, pod wpływem wód gruntowych lub powierzchniowych. Badania USGS wykazały, że ten proces przebiega zgodnie z zależnością dyfuzyjną x² = kt, co oznacza, że głębokość uwodnienia rośnie proporcjonalnie do pierwiastka kwadratowego z czasu – bardzo powoli i stopniowo.

Typową cechą surowego perlitu są koncentryczne spękania, przypominające przekrojoną cebulę. To efekt naprężeń termicznych, a nie dowód na obecność kryształów – perlit pozostaje szkłem.

Skład chemiczny perlitu jest wieloskładnikowy i zmienia się zależnie od złoża:

Ze względu na tę złożoność perlit nie ma jednego prostego wzoru chemicznego – zapisy w stylu (SiO₂)₃·H₂O to tylko przybliżenie, a nie ścisła formuła mineralna. To wieloskładnikowe glinokrzemianowe szkło wulkaniczne.

Złoża perlitu są rozmieszczone nierównomiernie. Największym producentem na świecie jest Grecja, a istotne zasoby występują też w Turcji, USA i na Węgrzech. Perlit nie jest surowcem odnawialnym – jego złoża są ograniczone geologicznie i eksploatowane jak każda inna skała wulkaniczna.

Jak przebiega ekspansja perlitu?

Gdy perlit surowy trafia do pieca i zostaje podgrzany do około 850–900°C, w jego strukturze zachodzi zjawisko, które technicznie różni się od zwykłego wysuszenia czy spulchnienia. To termiczna ekspansja lepkiego szkła. Woda strukturalna, pod wpływem wysokiej temperatury, gwałtownie zamienia się w parę. Jednocześnie szkło w tej samej temperaturze zaczyna mięknąć i traci sztywność. Uwięziony gaz napiera od środka, a lepka faza szklana, zamiast pęknąć, rozciąga się i tworzy pęcherzyki – podobnie jak ziarno kukurydzy zamieniające się w popcorn.

Objętość ziaren może wzrosnąć 7–16 razy, a w optymalnych warunkach nawet do 20 razy. To nie zmiana składu chemicznego, tylko zmiana geometrii – w miejscu litego ziarna pojawia się sieć porów wypełnionych powietrzem.

Na efekt końcowy wpływa kilka parametrów jednocześnie:

• Zawartość wody strukturalnej – zbyt mała ilość ogranicza ekspansję.
• Szybkość ogrzewania – zbyt wolna pozwala wodzie uciec przed zmięknięciem szkła.
• Temperatura maksymalna i czas w piecu – zbyt wysoka temperatura lub zbyt długi czas powodują zapadanie się porów lub częściowe zeszklenie powierzchni.
• Granulacja surowca – wpływa na równomierność ogrzewania.
• Lepkość szkła – decyduje o tym, czy pęcherzyki zostaną utrzymane, zanim szkło znów zastygnie.

Wskazówka: Jeśli kupujesz perlit do ogrodu, sprawdź granulację – dla roślin doniczkowych i sadzonek najlepsza jest frakcja 2–3 mm, a nie grubszy granulat przeznaczony do zastosowań budowlanych, który szybciej przesusza podłoże.

Jakie właściwości ma perlit ekspandowany?

Po ekspandacji perlit staje się materiałem o zestawie cech, których surowa skała nie ma. Połączenie niskiej gęstości, porowatości i mineralnej fazy szklanej daje właściwości przydatne w bardzo różnych zastosowaniach.

Właściwości fizyczne i termiczne

Przewodność cieplna perlitu ekspandowanego wynosi typowo 0,034–0,06 W/(m·K), choć zależy od gęstości nasypowej, wilgotności, granulacji i temperatury. Badania nad przewodnictwem cieplnym perlitu w szerokim zakresie warunków wykazały, że przy gęstości 90 kg/m³ w temperaturze pokojowej λ wynosi około 0,034–0,040 W/m·K, natomiast przy gęstości 190 kg/m³ rośnie do około 0,050 W/m·K. Zwiększenie gęstości upakowania o 15–25% powoduje wzrost przewodzenia ciepła o 2–8% – stosunkowo nieduży, ale mierzalny.

Wilgotność ma dużo większy wpływ niż zagęszczenie. Woda przewodzi ciepło wielokrotnie lepiej niż powietrze, więc nawet niewielkie zawilgocenie perlitu wyraźnie obniża jego izolacyjność. W zastosowaniach kriogenicznych – np. przy izolacji zbiorników na ciekły azot lub tlen – perlit musi być praktycznie suchy.

Perlit jest niepalny i wytrzymuje temperatury do około 900°C, dlatego stosuje się go w kominkach, przegrodach ogniochronnych i izolacjach rur pracujących w wysokich temperaturach.

Właściwości chemiczne

Perlit jest odporny na gnicie i działanie mikroorganizmów. Ma odczyn lekko zasadowy do obojętnego – pH wynosi 7–7,5, co odróżnia go od kwaśnego torfu i bywa problemem przy uprawie roślin kwasolubnych, takich jak borówka czy azalia. W silnie kwaśnych lub zasadowych roztworach może dochodzić do powolnego rozpuszczania powierzchni ziaren i uwalniania śladowych ilości krzemu, glinu, wapnia, sodu lub potasu – w typowych zastosowaniach ogrodniczych i budowlanych efekt ten jest jednak pomijalny.

Struktura porów

Perlit ekspandowany ma strukturę wieloporowatą, a całkowita porowatość może przekraczać 93%. Pory dzielą się na:

• Pory zamknięte – sprzyjają niskiej gęstości i dobrej izolacyjności cieplnej.
• Pory otwarte – zwiększają zdolność zatrzymywania wody i przydatność filtracyjną.
• Pory częściowo zamknięte – właściwości pośrednie.

Rozkład tych porów zależy od granulacji i technologii produkcji, dlatego właściwości różnych produktów sprzedawanych jako perlit mogą się od siebie znacząco różnić. Drobna frakcja ma większą powierzchnię właściwą i retencję wody, ale ogranicza przestrzeń powietrzną. Gruba frakcja zapewnia lepsze napowietrzenie, ale szybciej oddaje wodę.

Jakie rodzaje perlitu można spotkać?

Podział perlitu najłatwiej zrozumieć przez pryzmat stopnia przetworzenia i granulacji, bo to właśnie one decydują o zastosowaniu:

Perlit ogrodniczy i budowlany to ten sam materiał bazowy, różnią się granulacją dobraną do konkretnego zastosowania. W ogrodnictwie typowa frakcja to 2–5 mm, natomiast w budownictwie zakres jest szerszy i zależy od wymagań technicznych danego wyrobu.

Do czego stosuje się perlit?

Ogrodnictwo i uprawa roślin

W podłożach ogrodniczych perlit pełni wyłącznie funkcję fizyczną – nie jest nawozem i nie zastępuje nawożenia. Jego zadaniem jest poprawa struktury podłoża: zwiększenie udziału makroporów, lepsze napowietrzenie strefy korzeniowej i zapobieganie zagęszczaniu się podłoża po wielokrotnym podlewaniu.

Badania mieszanek torfu z perlikiem pokazują, że już 25% udziału perlitu zwiększa porowatość podłoża o 68,25% i pojemność powietrzną o 30,03%. To realna zmiana dla korzeni. Z kolei zdolność zatrzymywania wody jest u perlitu wyraźnie mniejsza niż u wermikulitu – ta różnica ma duże znaczenie przy doborze składnika do konkretnych roślin.

Perlit ma pojemność sorpcyjną kationów (CEC) bliską zeru. Oznacza to, że nie magazynuje składników pokarmowych w strukturze, tylko tworzy przestrzeń powietrzną. To wyróżnia go od wermikulitu, który wykazuje wyraźną pojemność sorpcyjną i lepiej zatrzymuje jony nawozowe w podłożu. Przy uprawie kwasolubnych roślin warto też pamiętać o odczynie – perlit ma pH 7–7,5, przez co nieznacznie podwyższa odczyn mieszanek z kwaśnym torfem.

Przydatna jest też informacja praktyczna: perlit pływa po powierzchni podłoża po podlaniu. To nie awaria, tylko naturalna konsekwencja jego niskiej gęstości. Gdy stosujesz keramzyt do kwiatów i zastanawiasz się nad perlikiem jako alternatywą, pamiętaj, że keramzyt lepiej trzyma się w podłożu, a perlit wnosi więcej napowietrzenia, lecz łatwiej wypływa na powierzchnię.

Wskazówka: Perlit z czasem kruszy się i rozdrabnia w podłożu, tracąc funkcję napowietrzającą. W wieloletnich uprawach doniczkowych warto go wymieniać lub odnawiać, szczególnie w roślinach wrażliwych na zastoiny wody.

Perlit jest też sterylny po ekspandacji – nie wymaga dezynfekcji przed użyciem w uprawach hydroponicznych. Warto jednak wiedzieć, że jego powierzchnia może sorbować pewne jony, a pH i obecność korzeni mogą wpływać na dostępność fosforu, wapnia i magnezu w dłuższym czasie użytkowania.

Jeśli w mieszance z perlikiem używasz ziemi kokosowej, uzyskujesz podłoże o dobrej retencji wody z jednoczesnym napowietrzeniem – takie połączenie sprawdza się przy roślinach tropikalnych i siewkach. Jako uzupełniający dodatek do podłoży sprawdza się też węgiel aktywny, który działa odkażająco i pochłania toksyny.

Budownictwo i izolacja

Ekspandowany perlit jest lekki, niepalny i termoizolacyjny – to kombinacja, której nie daje większość tradycyjnych kruszyw. Jego gęstość masowa 30–300 kg/m³ kontrastuje z typowymi 2400 kg/m³ zwykłego kruszywa mineralnego, co otwiera możliwości tworzenia wyrobów o znacznie niższej masie.

Zastosowania w budownictwie obejmują:

• Lekkie betony i zaprawy – jako kruszywo zastępujące ciężkie frakcje.
• Tynki termoizolacyjne – składnik mieszanek poprawiających izolacyjność ścian.
• Elementy ogniochronne – płyty, bloczki, przegrody chroniące przed ogniem.
• Izolacja rur i urządzeń – wypełnienie kształtek i otulin.
• Luźne wypełnienia izolacyjne – zasypki w pustakach i przestrzeniach budowlanych.
• Izolacja zbiorników kriogenicznych – perlit próżniowy do izolacji pojemników na ciekły azot lub tlen.

Relacja między ilością perlitu a właściwościami betonu jest nielinearna. Badanie z 2024 roku wykazało, że mieszanka z 10% naturalnego perlitu jako kruszywa osiągnęła po 90 dniach dojrzewania wytrzymałość na ściskanie 62,42 MPa – to wynik porównywalny z wieloma betonami konwencjonalnymi, przy jednoczesnej redukcji masy. Jednak przy wyższych udziałach – powyżej 20–30% – wytrzymałość spada wyraźnie, w skrajnych przypadkach nawet o 46% względem betonu z tradycyjnym kruszywem. Optymalny udział perlitu zależy od priorytetu projektowego – inaczej komponuje się mieszankę, gdy liczy się nośność, a inaczej, gdy priorytetem jest izolacyjność lub masa.

Drobno zmielony perlit może też wykazywać reaktywność pucolanową – reagować z wodorotlenkiem wapnia i tworzyć dodatkowe fazy wiążące. Nie jest to jednak cecha automatyczna; zależy od stopnia rozdrobnienia, składu szkła i warunków dojrzewania betonu.

Filtracja przemysłowa

Perlit ekspandowany jest szeroko stosowany jako środek filtracyjny w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i chemicznym. Tworzy porowatą warstwę filtracyjną, na której osadzają się zawiesiny i cząstki stałe. W browarnictwie i winiarstwie służy do klarowania piwa i wina, gdzie bywa nazywany ziemią filtracyjną. Jego zaletą wobec ziemi okrzemkowej jest mniejsza gęstość i łatwiejszy dobór frakcji do wymaganej klarowności i przepływu. Amerykańska FDA ujęła perlit jako środek filtracyjny w kategorii GRAS, czyli substancji uznanych za bezpieczne – pod warunkiem stosowania odpowiednich, certyfikowanych produktów spożywczych.

Czym perlit różni się od wermikulitu i keramzytu?

To pytanie pojawia się niemal zawsze, gdy ktoś po raz pierwszy zetknie się z perlikiem przy zakupie do ogrodu. Różnice są realne i mają znaczenie praktyczne.

Wermikulit jest lepszy tam, gdzie roślina potrzebuje wilgoci – ma wyraźnie wyższą zdolność zatrzymywania wody i lekką pojemność sorpcyjną dla kationów, co oznacza, że częściowo wiąże jony nawozowe. Perlit natomiast sprawdza się lepiej przy roślinach preferujących suche warunki lub w mieszankach wymagających intensywnego napowietrzenia – sukulenty, kaktusy, rośliny z korzeniami wrażliwymi na zastoiny wody.

Keramzyt to zupełnie inna kategoria – granulki spiekanej gliny są znacznie trwalsze mechanicznie, nie kruszą się po latach w podłożu i nadają się do drenażu na dnie doniczek lub jako główne podłoże hydroponiczne dla roślin większych. Perlit jest lżejszy i drobniejszy, co sprzyja mieszaniu z torfem lub ziemią kokosową, ale sprawia, że gorzej sprawdza się jako samodzielne podłoże w systemach z recyrkulacją wody.

Czy perlit jest bezpieczny dla zdrowia?

Perlit po ekspandacji jest przede wszystkim amorficznym szkłem krzemionkowym – i właśnie ta amorficzność jest ważna z punktu widzenia bezpieczeństwa zdrowotnego. Amorficzna krzemionka jest znacznie mniej niebezpieczna niż krystaliczna – nie wywołuje krzemicy, czyli przewlekłej choroby płuc związanej z wdychaniem kwarcu.

Ryzyko jest jednak realne przy pracy z suchym, niespakaowanym perlikem, który lubi pylić. Niektóre złoża mogą zawierać domieszki kwarcu, krystobalitu lub trydymitu – form krystalicznej krzemionki. Podczas kruszenia, przesypywania i transportu powstaje pył, który przy długotrwałym wdychaniu może podrażniać drogi oddechowe. OSHA określa limity narażenia zawodowego na pył perlitowy: 15 mg/m³ dla pyłu całkowitego i 5 mg/m³ dla frakcji respirabilnej w ośmiogodzinnym czasie pracy. Ogólny przegląd toksykologiczny ocenia ryzyko pracy z perlikem jako porównywalne z innymi obojętnymi, nierozpuszczalnymi pyłami mineralnymi – umiarkowane, ale nie zerowe.

Praktyczne środki ochrony przy pracy z suchym perlikem:

• Zwilż perlit przed przesypywaniem – to skutecznie ogranicza emisję pyłu.
• Pracuj w wentylowanym miejscu lub na otwartym powietrzu.
• Używaj okularów ochronnych przy przesypywaniu większych ilości.
• Przy intensywnej pracy zakładaj maskę przeciwpyłową, minimum filtr FFP1.
• Unikaj wdychania pyłu podczas otwierania worków i napełniania dużych pojemników.

Wskazówka: Zwilżanie perlitu wodą przed użyciem to najprostszy i skuteczny sposób ograniczenia pylenia – wystarczy lekko spryskać granulat w otwartym worku przed przesypywaniem do doniczek czy mieszania z podłożem. Nie trzeba go moczyć, wystarczy powierzchniowe zawilgocenie.

W ogrodnictwie amatorskim, przy okazjonalnym użyciu perlitu do kilku doniczek rocznie, ryzyko jest praktycznie pomijalne. Ostrożność jest uzasadniona przy regularnej pracy zawodowej z dużymi ilościami.

Jeśli korzystasz z perlitu w podłożach dla roślin domowych i chcesz uzupełnić profilaktykę zdrowia roślin, warto też wiedzieć, jak bezpiecznie stosować cynamon do kwiatów – ma właściwości grzybobójcze i bywa stosowany jako naturalna ochrona podłoża przy sadzeniu.

Ile kosztuje perlit i gdzie można go kupić?

Perlit ogrodniczy jest szeroko dostępny i stosunkowo tani. Można go znaleźć w:

• sklepach ogrodniczych i centrach ogrodniczych,
• marketach budowlanych (dział ogrodniczy),
• sklepach internetowych ze sprzętem ogrodniczym i hydroponią,
• hurtowniach ogrodniczych przy zakupie większych ilości.

Ceny orientacyjne dla perlitu ogrodniczego:

Perlit budowlany jest sprzedawany w większych opakowaniach i często ma inną granulację niż ogrodniczy. Specjalistyczne frakcje do zastosowań izolacyjnych lub filtracyjnych są dostępne głównie przez hurtownie materiałów budowlanych i dostawców przemysłowych.

Sam kilkukrotnie porównywałem perlit z różnych źródeł pod kątem granulacji i czystości – tańsze produkty z segmentu masowego często zawierają więcej pyłu i drobnych frakcji, które w podłożu mogą zaskorupiać się na powierzchni i utrudniać odpływ wody. Przy większych uprawach lub wymagających roślinach warto wybrać produkt z wyraźnie określoną frakcją i niskim udziałem pyłu, nawet jeśli jest trochę droższy.

Zalety i ograniczenia perlitu w praktycznym użyciu

Perlit nie jest materiałem bez wad. Jego największe zalety wynikają bezpośrednio ze struktury, która jednocześnie wprowadza ograniczenia. Warto je znać przed zakupem.

Zalety perlitu ekspandowanego:

• Bardzo niska masa – ułatwia pracę, obniża wagę konstrukcji i podłoży.
• Dobra izolacyjność cieplna przy odpowiedniej gęstości i niskiej wilgotności.
• Niepalność – bezpieczny w zastosowaniach wymagających odporności ogniowej.
• Sterylność po ekspandacji – nie wymaga dezynfekcji w uprawach hydroponicznych.
• Chemiczna obojętność w typowych warunkach użytkowania.
• Trwałość przy braku mechanicznych obciążeń i nadmiernej wilgoci.

Ograniczenia:

• Niska wytrzymałość mechaniczna – ziarna kruszą się pod obciążeniem lub przy intensywnym mieszaniu.
• Podatność na rozdrabnianie w podłożu z czasem – traci funkcję napowietrzającą w wieloletnich uprawach.
• Wrażliwość na wilgoć w zastosowaniach izolacyjnych – zawilgocenie wyraźnie pogarsza parametry.
• Pływanie po powierzchni podłoża – naturalne, ale wymaga uwagi przy podlewaniu.
• Odczyn lekko zasadowy – może podnosić pH mieszanek i utrudniać uprawę roślin kwasolubnych.
• Brak pojemności sorpcyjnej – nie zatrzymuje nawozów, wymaga regularnego nawożenia roślin w czystym perlicie.
• Pylenie – wymaga ostrożności przy obsłudze.

Podsumowanie

Perlit to uwodnione, amorficzne szkło wulkaniczne, które po podgrzaniu do 850–900°C ekspanduje nawet 20-krotnie, zamieniając się w lekki, porowaty materiał mineralny. Dzięki gęstości zaledwie 30–150 kg/m³ jest stosowany w ogrodnictwie jako poprawiacz napowietrzenia podłoża, w budownictwie jako lekkie kruszywo i składnik izolacji, a w przemyśle jako środek filtracyjny. Ma realną wartość użytkową, ale też konkretne ograniczenia – kruszy się z czasem, nie magazynuje składników pokarmowych i traci izolacyjność pod wpływem wilgoci. Wybór konkretnego produktu powinien uwzględniać granulację i czystość dostosowane do zastosowania.

FAQ

Q: Czy perlit można wielokrotnie używać po wypłukaniu?

A: Tak, wypłukany i wysuszony perlit można ponownie stosować. Traci jednak część funkcji napowietrzającej w miarę kruszenia się ziaren, dlatego po kilku sezonach warto ocenić jego stan i w razie potrzeby wymienić.

Q: Czy perlit nadaje się do uprawy roślin kwasolubnych, takich jak borówka?

A: Perlit ma pH 7–7,5, więc w dużym udziale może podnosić odczyn podłoża. W mieszankach przeznaczonych dla roślin kwasolubnych lepiej stosować go w małych ilościach lub zastąpić grubym torfem wysokim, który utrzymuje kwaśne pH.

Q: Jak długo perlit zachowuje właściwości napowietrzające w doniczce?

A: Przy normalnych warunkach uprawy perlit stopniowo się rozdrabnia i po 2–4 latach może wyraźnie stracić funkcję napowietrzającą. Wymiana jest szczególnie wskazana przy roślinach przesadzanych co kilka lat.

Q: Czy perlit ekspandowany można stosować jako jedyne podłoże do uprawy roślin?

A: Technicznie tak – w hydroponice perlit bywa stosowany samodzielnie, ale wymaga regularnego dostarczania wszystkich składników pokarmowych w roztworze nawozowym, ponieważ sam nie dostarcza żadnych makro- ani mikroelementów.

Q: Czy perlit ma wpływ na mikroflorę glebową?

A: Perlit jest sterylny i chemicznie obojętny, więc bezpośrednio nie wspiera ani nie hamuje życia mikrobiologicznego. Pośrednio może na nie wpływać przez zmianę wilgotności i napowietrzenia strefy korzeniowej, co tworzy bardziej lub mniej sprzyjające warunki dla różnych grup mikroorganizmów.